Op koers naar het einde van de wereld

Voor de laatste keer zeilde Marcel de Letter (74) naar Antarctica. Terwijl hij deze reis al voor de vierde keer maakt, zetten Robin Caris en Sammy van Cleemput voor het eerst voet aan land op het Antarctisch Schiereiland. Sammy deelt bij terugkomst haar ervaring: “Het is echt het einde van de wereld.”

Het klinkt als een cliché, maar dat is het zeker niet. De tocht die ze maken is niet zomaar een zeiltocht, het is een expeditie waarin navigatie, zeemanscultuur en leven aan boord samenvallen. Ze maken de toch op Zamma, een 46-voets zeiljacht. Aan boord de drie zeilers samen met videograaf Arno Meyns die de veranderde wereld vastlegt. De ervaren splitboarder Gert Goelen en tweevoudig wereldkampioen snowboarder Seppe Smits varen ook mee om de sneeuw en de bergen in het zuiden te ontdekken én te onderzoeken op microplastics.

Deze Antarctica-tocht toont dat extreem zeilen geen heroïsche solo-onderneming is, maar een gezamenlijke discipline waarin verantwoordelijkheid, ervaring en respect voor een kwetsbare omgeving zwaarder wegen dan ambitie of avontuur.

Het eerste bezoek aan dit gebied voor Marcel was 30 jaar geleden, zijn laatste tocht naar het zuiden zo’n 10 jaar geleden. Toen was het gebied minder gereguleerd, minder bezocht, minder beschermd en misschien ook minder begrepen. “Hij was in shock over hoeveel regels er nu zijn”, vertelt Sammy. “Ankerplekken waar hij eerder had geankerd, mochten niet meer gebruikt worden. En we moesten een fles meenemen om in te plassen, alles om de menselijke impact in het gebied te minimaliseren.”

IJsberg Houdini

Het levert ook bijzondere momenten op geeft Sammy aan. “We mochten op veel plekken wel liggen, maar dan moesten we de boot met lijnen aan de wal vastmaken in plaats van met een anker. Op een keer kwamen we in een baai met laagwater, daar lag een ijsberg. We waren bang dat deze bij hoogwater zou gaan drijven en de boot zou beschadigen, dus die hebben we met een touw ook vastgelegd aan de kant. Toen we de volgende dag wakker werden, was de ijsberg weg. Het touw met de lus lag los in het water. Waar die ijsberg is gebleven? Geen idee, we noemen hem Houdini. Hij kan niet zomaar zijn verdwenen, het was een ijsberg ter grootte van het schip.”

Zo leren de zeilers dat Antarctica geen statisch decor is. Het leeft, ijsbergen bewegen soms mee met de wind, en soms verdwijnen ze dus zomaar. Met een relatief klein zeiljacht betekent het ook dat je constant alert moet zijn. “Het weer moet meezitten en het ijs moet de goede kant op drijven. Met een grote cruiser heb je hier waarschijnlijk minder last van, maar met onze boot ben je heel bewust aan het varen.”

Het gevoel van kwetsbaarheid is allesoverheersend. “Je voelt je heel klein. Dit is een plek waar je zonder boot niet overleeft. Al dat ijs en steen, het is een prachtige maar meedogenloze wereld.”

Twee generaties, één boot

De relatie tussen Marcel, Sammy en Robin is geen toeval. Marcel is een vriend van Robins vader, samen zaten ze bij de brandweer in Antwerpen. In 1988 vertrok Marcel met zijn eigen zeilboot de wereld over. Jaren later kruisten hun paden in Patagonië waarop het contact bleef. Toen Sammy en Robin zelf een boot kochten en in 2021 vertrokken, was Marcel altijd bereikbaar voor advies. “Hij zei altijd: als ik mijn boot beu ben, mogen jullie ’m overnemen.” Dat gebeurde. Samen woonden ze aan boord, zeilden ze, leerden ze. Tot Marcel aangaf klaar te zijn met zeilen. Vier maanden hield hij het vol. Toen miste hij het water.

Zamma kwam op hun pad als project. Voor Marcel eigenlijk te groot, voor Sammy en Robin juist een boot voor de toekomst. Het besluit om samen verder te varen voelde logisch. “Het is heel natuurlijk verlopen,” zegt Sammy. “Hij was, en is, altijd onze mentor. Nu ondersteunen wij hem tijdens het zeilen. Fysiek en praktisch, maar ook in verantwoordelijkheid. Voor hem was het daardoor ook een hele andere tocht, hij was niet alleen schipper, we hebben die rol gedeeld. Ik denk dat hij er daardoor ook nog meer van kon genieten.”

De voorbereidingen voor de reis namen zomaar een jaar in beslag. De aanvraag van milieuvergunningen, plannen van de route, zones waar je niet mag komen of ankerverboden gelden. “We hebben veel gehad aan de kennis van andere zeilers die het gebied al kennen. De route moesten we plannen met schetsen van ankerplekken en handgetekende richtlijnen. Het is een circulaire beweging, wij hebben zelf ook weer informatie toegevoegd voor nieuwe zeilers. Nieuwe plekken, aangepaste aanwijzingen. Het is belangrijk om dit door te geven omdat het continu in beweging is en je de natuur hier wel moet respecteren.”

Zeilen hier is absoluut geen individuele prestatie. Het is een collectieve oefening in verantwoordelijkheid.

Pinguïns in hun natuurlijke habitat

Onderweg kwamen ze veel wildleven tegen. Maar het meest onder de indruk is Sammy van de pinguïns. “Op het eerste gezicht lijken het wat onhandige dieren, gezien de manier waarop ze lopen. Het is best een komisch gezicht. Maar als je de tijd neemt om ze te observeren, krijg je toch een ander perspectief. Ze zijn volledig aangepast aan dit gebied. Met die kleine pootjes klauteren ze de bergen op. Daarboven liggen de jongen.”

“Ze zijn ook heel nieuwsgierig, zo komen ze altijd even kijken als we voor anker gaan. Ze laten ons ook rustig passeren, er zit totaal geen angst of agressie in. Echt heel bijzonder.”

Het zorgde ervoor dat de bemanning ook regelmatig van boord ging om te verkennen. Met de wintersporters aan boord werd er gesnowboard. Maar de verwachting versus de realiteit was anders als van tevoren bedacht. “We vertrokken op 21 december uit Ushuaia, er was een goed weerwindow voor de Drake Passage. Iedereen aan boord was het erover eens dat dit het vertrek punt was, het kan er namelijk heel erg spoken. We dachten zo’n zes weken in het gebied te blijven. Maar het was veel vermoeiender dan we dachten. De kou, maar ook het feit dat je continu alert moest zijn. We zijn ook wel eens in het noorden geweest en hadden iets vergelijkbaars verwacht, maar dat bleek een misvatting. Het is geen optelsom van eerdere reizen, het is anders. Het is allemaal heel onvoorspelbaar, en dat put je uit. Op 26 januari waren we terug in Ushuaia. Blij dat we terug waren.”

De belangrijkste les die Sammy leerde:

“Overschat jezelf niet en onderschat het terrein niet”

Bewustzijn voor je omgeving

Pas nu ze terug zijn begint het besef van de reis die ze hebben gemaakt in te dalen. “Het is fijn om in de complete wildernis te zijn, de natuur is hier echt de baas. Het besef dat je als mens altijd afhankelijk bent van weer, van water en van elkaar.”

Gert en Seppe waren niet alleen maar mee om de sneeuw fysiek te ontdekken, ze hebben ook sneeuwstalen afgenomen. Deze vervoeren Sammy en Robin per zeilboot mee terug naar België om ze daar te laten onderzoeken op microplastics. De reis is daarnaast vastgelegd door Arno die er een documentaire van maakt. “De jongens stappen hier af, Marcel vaart nog mee door de Patagonische kanalen, langs de Argentijnse kust naar Brazilië. Daar stapt ook hij af. Robin en ik varen dan met zijn tweeën verder, richting de Azoren. We hebben nu lange periodes met een volle boot gevaren, maar we kijken er wel naar uit om weer eens samen een lange tocht te maken. Op de Azoren stappen er waarschijnlijk wel weer vrienden of familie aan boord voor het laatste stuk naar huis.”

De sneeuwstalen zitten in steriele bokalen, welke volledig afgesloten zijn. “Ze liggen op een donkere plek waar de temperatuur zo constant mogelijk blijft. Hopelijk krijgen we ze veilig in België. Het wordt nog wel spannend aangezien we nu weer warmere temperaturen krijgen en er ook veel levend materiaal in de sneeuw zit.”

Komende zomer zullen ze weer thuiskomen, of dit nu met of zonder de sneeuw is, de expeditie is sowieso niet voor niets geweest. Voor Robin en Sammy is de tocht nu al een goede les in bewustzijn geweest. En Antarctica laat zich niet herhalen, het is geen bestemming die je afvinkt. Het is een les die je meeneemt. Het is ook een zeiltocht die je niet zomaar onderneemt, menig zeiler zal de magie van dit gebied nooit met eigen ogen aanschouwen. Ondanks dat denkt Sammy dat iedere zeiler wel een les uit hun tocht kan halen: “Kijk rond in je eigen haven en weet wat hier groeit. Bewustzijn zit niet in extreme dingen, maar juist in aandacht. Geef de plekken waar je komt met je boot die aandacht.”

Volg via: @mencia_sailing

Volg via: @mencia_sailing