Vrouwen in de Vendée Globe
“Girls just wanna have fun!”
In tien edities van de zware solowedstrijd rond de wereld deden slechts 14 vrouwen mee. 10 daarvan finishten, slechts een fractie van het totaal van 114 zeilers die de race volbrachten. Wie zijn die vrouwen?
Op 26 november 1989 begonnen dertien zeilers aan een bijzonder nieuw avontuur: De Vendée Globe. Na de Golden Globe Race van 1968 is dit voor het eerst dat er weer een wedstrijd non-stop rond de wereld wordt georganiseerd. De wedstrijd was een succes en sindsdien start de wedstrijd om de vier jaar. In totaal finishten 114 zeilers deze race. Slechts 10 daarvan zijn vrouw.
Pas in 1996, bij de derde editie, verschijnen voor het eerst vrouwen aan de start: Catharine Chabaud en Isabelle Autissier. Met zeilers die de Vendée Globe al hadden voltooid stond Autissier aan de wieg van de klassenorganisatie IMOCA (International Monohull Open Class Association). Vóór haar deelname aan de Vendée Globe werd ze de eerste vrouw die in wedstrijdverband (met tussenstops) de wereld rondzeilde. Non-stop lukte het niet, ze kreeg schade aan haar roer. Chabaud lukte het wel. Zij werd zesde in diezelfde Vendée Globe en werd de eerste vrouw die het rondje non-stop volbracht. Chabaud: “We vroegen onszelf toen niet af waarom er niet meer vrouwen in de Vendée Globe waren. We keken ook niet naar elkaar als vrouwelijke wedstrijdzeilers, maar meer als individuen met dezelfde wens om dromen uit te laten komen. Er was interesse en ondersteuning voor vrouwen in de sport, maar tussen mijn Mini-campagne en de Vendée Globe wilde ik meedoen met de Whitbread. Ik kwam er snel achter dat ik geen geen enkel team zou worden opgenomen als vrouw en dat was een grote frustratie.”
Broekie
Vier jaar later probeerde Chabaud het weer. Weer was ze niet alleen. Ditmaal verscheen ook de Engelse Ellen MacArthur aan de startlijn in het Franse Les Sables-d’Olonne. MacArthur is pas begin twintig en een sensatie in het door Fransen gedomineerde wereldje. Ze voelt zich niet altijd even serieus genomen, maar laat de Fransen zien dat ze echt geen broekie is. Chabaud verliest haar mast en kan de race niet uitvaren, maar MacArthur verbaast vriend en vijand door slechts een dag na Michel Desjoyeux, de winnaar te finishen. Met haar tweede plek is ze in één klap wereldberoemd. Later zeilt ze nog de recordboeken in, onder andere als snelste solozeiler rond de wereld in dik 71 dagen. Haar prestaties leveren haar de titel ‘Dame’ op.
In de vijfde editie, die in 2004 start, doen opnieuw twee vrouwen mee; Anne Liardet en Karen Leibovici, beiden zeer succesvol in de mini-klasse. Ze finishen allebei. Liardet na 119 dagen, Leibovici na 126 dagen. Een groot contrast met de 94 dagen waarin MacArthur haar race voltooide.
Britten
En wederom, bijna traditiegetrouw, start de Vendée Globe in 2008 met twee vrouwen. Op het totaal van dertig deelnemers is het niet een indrukwekkende score voor de wedstrijd die ook internationaal steeds meer aanzien krijgt. Dit keer zijn het geen Franse vrouwen, maar twee Britten: Samantha Davies en Dee Caffari. Davies is al actief geweest in het Mini-circuit, het Figaro-circuit en heeft al meerdere trans-Atlantische tochten op een IMOCA gemaakt.
Het CV van Caffari ziet er anders uit. De gymlerares schipperde in 2004 een 72-voeter in de Global Challenge, een rond-de-wereld zeilwedstrijd voor amateurs. Tijdens die wedstrijd droomt ze van het solozeilen en gaat ze steeds meer alleen doen. Zeezeiler Chay Blyth spoort haar aan om hetzelfde te doen als wat hij ooit deed. Solo en non-stop rond de wereld, tegen de heersende winden in. Blyth was de eerste. Caffari grijpt de kans aan en zeilt vervolgens de 72-voeter in haar eentje een barre tocht rond de wereld, ze doet hier 178 dagen over. Ze is niet de snelste, maar wel de eerste vrouw die dit doet.
“Dit keer naar het westen hè?” grapt een andere Vendée Globe-deelnemer naar Caffari als ze in de Zuidelijke-Atlantic ‘linksaf’ moeten, de Zuidelijke Oceaan in. Caffari heeft veel problemen met delaminatie van haar grootzeil, maar weet toch een indrukwekkende zesde plek te behalen en heeft het rondje daarmee beide kanten op volbracht.
Landgenote Samantha Davies zeilt een goede race, maar mist net het podium. Ook is ze net een dag te langzaam om het record van MacArthur te verbreken. Ze wordt vierde, maar heeft wel een enorme fanbase op weten te bouwen. Gedurende haar hele Vendée Globe blogt ze erop los en steelt ze de harten van de volgers thuis als ze haar boot rond danst op ‘Girls just wanna have fun’ van Cyndi Lauper.
Slechte jaren
Anne Liardet wil het weer proberen in de zevende editie, maar krijgt haar campagne niet rond. Sam Davies krijgt het wel voor elkaar en is in 2012 de enige vrouw aan de start. Het geluk staat echter niet aan haar kant. Ze verliest haar mast en strandt in Kaapstad.
De achtste editie van de wedstrijd gaat in 2016 van start. 29 schippers doen mee, maar onder hen geen enkele vrouw.
“Ik was heel blij voor Clarisse, maar het is een schande dat we er 20 jaar voor nodig hadden om het record van Ellen te verbreken”
Alexia Barrier
Het tij keert
Als het startschot voor de negende Vendée Globe klinkt in november van 2020, hebben nog maar zes vrouwen de Vendée Globe uitgevaren. Hetzelfde aantal vrouwen doet in die negende editie mee, op een totaal van 33 deelnemers, dat is 18 procent. Een broodnodig, maar alsnog mager record.
Drie Britten
Samantha Davies doet voor de derde keer mee. Haar vijf vrouwelijke collega’s doen voor het eerst mee. Pip Hare, ook een Brit, heeft nauwelijks ervaring in een IMOCA, maar zeilt al jaren professioneel en schrijft voor het Engelse tijdschrift Yachting World. Met moeite houdt ze een campagne gaande, maar een grote refit is nodig voor haar boot, één van de oudste in de vloot. Slechts enkele maanden voor de start krijgt ze een sponsor en kan ze door. Winnen is uitgesloten met die boot, maar dat maakt niets uit.
Zeezeiler Miranda Merron is de derde Brit in deze editie. Ze heeft zeeën van ervaring in de Class 40, heeft een poging gedaan om de Jules Verne Trophy te bemachtigen met Tracey Edwards en deed mee aan een aantal legs van de Volvo Ocean Race van 2001/2002.
Drie Fransen
De oudste boot in de vloot is van de Franse Alexia Barrier. Ook zij krijgt pas kort voor de start haar campagne rond. Ze is een ervaren zeezeiler en heeft ook al de nodige transatlantische wedstrijden achter de rug.
Clarisse Cremer heeft ook veel wedstrijdervaring. Ze bemachtigde podiumplekken in grote races in het Mini-circuit, deed mee aan de Solitaire du Figaro en zeilde vanaf een jaar voor de start van de Vendée Globe met de IMOCA van sponsor Banque Populair. Ze trainde met Armel Le Cleac’h, die met 74 dagen nog altijd het record op zijn naam heeft staan. Haar boot won de race met Francois Gabart als schipper in 2013, maar nu heeft de boot, die geen foils heeft, minder kans.
Isabelle Joschke, zowel met Franse als Duitse nationaliteit, zeilde net als haar collega’s veel in mini’s, de Figaro en in de Class 40.
Frustraties
Na de Vendée Globe van 2020 vat Alexia Barrier haar frustraties samen:
“We startten met zes vrouwelijke schippers. Zowel binnen als buiten de race hebben we allemaal het gehele parcours volbracht. We hadden allemaal de wilskracht, zelfs om opnieuw te starten. Ik denk dat dit het begin is van iets dat de norm zou moeten zijn. Om meer vrouwelijke schippers in de Vendée Globe te hebben. Toen ik me realiseerde dat Clarisse het record van Ellen MacArthur had verbroken, was ik heel blij voor haar. Maar het is een schande dat we er 20 jaar voor nodig hadden om dat record te verbreken. Het is inspirerend voor jonge meiden die misschien willen beginnen met zeilen, of wat ze dan ook maar doen. Ze moeten zichzelf vertellen dat het geen kwestie van geslacht is, maar een kwestie van wilskracht, motivatie en vastberadenheid, net zo goed als alle andere dingen.”
Vier van de zes
Wederom slaat het noodlot bij Sam Davies toe. Door problemen met haar kiel moet ze de wedstrijd verlaten. Ook Isabelle Joschke kampt met kielproblemen en staakt de race. Beide vrouwen varen de gehele route na de nodige reparaties toch op eigen houtje uit.
Alexia Barrier wordt 24e, Miranda Merron 22e en Pip Hare 19e. Clarisse Cremer verbreekt eindelijk het record van Ellen MacArthur dat al 20 jaar ongeschonden bleef. In 87 dagen voltooide ze haar eerste Vendée Globe en werd daarmee 12e. Een mooi begin voor een nieuwe campagne voor de volgende Vendée Globe zou je zeggen.
Moeder
Met zes vrouwen aan de start van de Vendée Globe in 2020, zou je kunnen denken dat het tij daadwerkelijk is gekeerd en er meer ruimte is voor vrouwen in de professionele zeilsport. Clarisse Cremer ondervond zelf dat dat niet minder waar is. Haar sponsor Banque Populaire, die blij is met haar resultaat in de Vendée Globe van 2020, is minder blij met het feit dat ze moeder was geworden. De wedstrijdorganisatie van de Vendée Globe had de regels voor kwalificatie aangescherpt en juist die regels maken het lastig voor een vrouw die op het punt staat moeder te worden om zich te kwalificeren. Uit angst dat kwalificatie niet lukt, staakt Banque Populaire de samenwerking met Cremer. Zowel de organisatie als Banque Populaire liggen internationaal onder vuur, maar het kwaad is al geschied.
De Brit Alex Thomson, die zelf al meerdere malen aan de start verscheen, neemt het voor Cremer op en leidt het team dat haar naar de startlijn in 2024 brengt. Sponsor L’Occitane en Provence haakt aan en ze kopen de boot die in 2020 als eerste over de finish kwam. Eind goed, al goed, maar de saga is een harde les voor zeilsters en hun sponsoren. Het geeft aan dat we nog een lange weg te gaan hebben voordat deelname van vrouwen niet meer bijzonder is.
“Girls just wanna have fun!”
15% in 2024
Inclusief Cremer starten er in november wederom zes vrouwen. Het record van 2020 is geëvenaard, roept de organisatie blij. Maar het totaal aantal schippers is gegroeid van 33 naar 40 en het aandeel vrouwen is daarmee van 18% gekelderd naar 15%. Geen goed nieuws.
Goed nieuws is wel dat vijf van de zes vrouwen met een foilende boot varen en dus meedoen voor het podium. Alleen de Franse debutante Violette Dorange vaart in een oudere boot, gesponsord door McDonalds. De boot is dan wel oud, maar won in 2009 wel de wedstrijd. Dorange is 23, één jaar jonger dan Ellen MacArthur toen zij de Vendée Globe voer, maar heeft al een indrukwekkend zeil-CV opgebouwd. Op haar 15e voer ze in een Optimist het kanaal over, ze was zeer succesvol in de 420, ze zeilde de Mini Transat en deed mee in de Solitaire du Figaro. Vrij recent werd ze de jongste vrouw die op een IMOCA de Atlantische Oceaan overstak.
Pip Hare is weer van de partij en ook haar Sponsor Medallia is aangehaakt. Haar boot is de ‘oude’ Banque Populair, waarmee Armel Le Cleac’h het huidige record heeft gevestigd, maar dan inmiddels wel uitgerust met foils. Samantha Davies is haar vierde Vendée Globe gestart en is daarmee verreweg de meest ervaren vrouw en behoort überhaupt tot de meest ervaren schippers in gehele vloot.
Isabelle Joschke waagt ook weer een poging om de wedstrijd in één ruk uit te varen. Op foils gaat dat vrijwel zeker een stuk sneller dan de 107 dagen die ze er (onofficieel) voor nodig had in de vorige editie.
Justine Mettreaux is de eerste niet-Franse of niet-Engelse vrouw die meedoet aan de Vendée Globe. In 2013 werd ze tweede in de Mini Transat. Sindsdien heeft ze alles aangegrepen en zeilde onder andere de Figaro en won ze tweemaal de Ocean Race, met Donfeng Race Team en 11th Hour Racing Team. Al vanaf haar Mini Transat al werd ze gesponsord door TeamWork. Tien jaar later staat het bedrijf nog steeds achter haar. Kijk Banque Populaire, zo doe je dat.
10?
Er is nog een lange weg te gaan. Dat geldt voor zowel de tiende Vendée Globe die nu bijna twee maanden gaande is, maar ook voor vrouwen in het oceaanzeilen. Na jaren erg weinig vrouwen, gingen we naar twee edities met zes vrouwen aan de start. Minimaal tien vrouwen aan de start in 2028 moet haalbaar zijn. Op z’n minst.
Alle vrouwelijke deelnemers op een rij:
| 1. | Isabelle Autissier (1956) | Frankrijk | (1x – 1996:, DNF) |
| 2. | Catharine Chabaud (1962) | Frankrijk | (2x – 1996: 6e, 2000: DNF) |
| 3. | Ellen MacArthur (1976) | Engeland | (1x – 2000: 2e) |
| 4. | Samantha Davies (1974) | Engeland | (4x – 2008: 4e, 2012: DNF, 2020: DNF, 2024) |
| 5. | Karen Leibovici (1971) | Frankrijk | (1x – 2004: 13e) |
| 6. | Anne Liardet (1961) | Frankrijk | (1x – 2004: 11e) |
| 7. | Dee Caffari (1973) | Engeland | (1x – 2008: 6e) |
| 8. | Alexia Barrier (1979) | Frankrijk | (1x – 2020: 24e) |
| 9. | Clarisse Cremer (1989) | Frankrijk | (2x – 2020: 12e, 2024) |
| 10. | Pip Hare (1974) | Engeland | (2x – 2020: 19e, 2024: DNF) |
| 11. | Isabelle Joshke (1977) | Frankrijk/Duitsland | (2x – 2020: DNF, 2024) |
| 12. | Miranda Merron (1969) | Engeland | (1x – 2020: 22e) |
| 13. | Violette Dorange (2001) | Frankrijk | (1x – 2024) |
| 14. | Justine Metreaux (1986) | Zwitserland | (1x – 2024) |
Lees het artikel in het hele Zeilwereld magazine 2024-3
Foto's
Interviews: Vendeeglobe.org
Auteur
Riemer Witteveen
Riemer Witteveen zeilt zelf het liefst solo of shorthanded. Interviews en verhalen met zeilers blijven uit zijn pen stromen. Met zijn videoskills en zijn liefde voor zeilen zet hij zich in voor Zeilwereld.
