Onthaasten van New York naar de Azoren

Als je wordt gevraagd om mee te varen van New York naar de Azoren, dan denk je daar niet lang over na. Tenminste, niet als je Michael Gunneweg heet. Hij maakte een heerlijke zeilreis en schreef daar vervolgens onderstaand verslag van. Even lekker wegdromen van een mooie reis, met een aantal (soms bekende) tegenslagen en lessen om weer van te leren!

New York

Op woensdag 28 mei 2025 stap ik rond 16.00 uur local time het vliegtuig uit op New York Airport. Ongelofelijk hoe snel zo’n vlucht gaat, terwijl je onderweg al nadenkt over de terugweg. Mijn gedachten gingen terug naar mei 2006, toen ik met de Stad Amsterdam van Baltimore naar Portsmouth zeilde. We waren toen aanbrengschip voor de Volvo Ocean Race. Een bijzondere ervaring, al voelde het door de professionele crew en de luxe aan boord ook een beetje toeristisch.

Dat weerzien met de oceaan had een donker randje. Iets ten noorden van ons verongelukte Hans Horrevoets op de ABN AMRO II. Aan boord van ons schip raakte iemand gewond na een val, waardoor we koers moesten verleggen en de Azoren aandeden. Midden in de nacht voeren we Santa Cruz binnen, waar in het gelige licht van de lantaarns een ambulance klaarstond. Onder luid gezang van “for he’s a jolly good fellow” werd onze reisgenoot aan wal gebracht. Daarna slopen we weer de nacht in, richting UK.

Nu, bijna twintig jaar later, stonden de Azoren opnieuw op mijn route. Ditmaal niet op de Stad Amsterdam, maar op de Tiki Mas, een Catalina 400 van Ivo en Annemieke. Zij hadden er al een tocht van twee jaar opzitten: vanuit Nederland naar de Carieb, daarna noordwaarts via de ICW naar New York. Ivo en ik kennen elkaar van de Enkhuizer Zeevaartschool en zijn sindsdien vaste klusmaten. Een paar jaar terug voer hij nog mee op mijn boot, Mr Baggins, naar de Middellandse Zee.

In New York was ik blij dat mijn reddingsvest met epirb en AIS heelhuids in mijn bagage zat. Het had me eindeloze telefoontjes, wachtrijen en discussies met KLM gekost om dit geregeld te krijgen. Zelfs bij de bagagecheck bleef het spannend, tot een leidinggevende uiteindelijk besloot dat het mee mocht.

Het weer werkte niet mee. Al weken trokken depressies langs de kust noordwaarts, om bij New York de oceaan op te gaan en daar voor harde wind en onaangenaam weer te zorgen. Ivo en Annemieke waren het wachten bij Dyckman Marina beu. Ondanks het uitzicht op de Hudson en de Cloisters, een in de jaren ’30 uit Europa gehaald en steen voor steen opgebouwd kloostercomplex, wilden ze vertrekken.

We besloten niet meteen de oceaan op te gaan, maar via Long Island westwaarts te varen en pas bij Newport zee te kiezen. Een pragmatische route, maar ook een mooie toeristische. We ankerden onder het Vrijheidsbeeld, voeren oostelijk langs Manhattan met uitzicht op de skyline en passeerden de ontmaste Mexicaanse marineklipper ARM Cuauhtémoc. Die was na motorpech tegen de Brooklyn Bridge gedreven, waarbij enkele bemanningsleden omkwamen. Een akelig gezicht. De stroming hier is immens, soms wel acht knopen; niet voor niets heet dit stuk Hell’s Gate.

Long Island zelf bleek spectaculair zeilwater te hebben: baaien, stranden en de nodige villa’s van rijke New Yorkers. Bij Northport kregen we alsnog een depressie over ons heen. Genoeg tijd om de boot zeeklaar te maken: mastcheck, terminals en harpen nalopen, een derde rif inscheren, bulletalies en veiligheidslijnen controleren, vloerdelen vastzetten. Nog een jerrycan diesel aan wal, dinghy wegbergen: klaar voor vertrek.

Vertrek Northport

Zondag 1 juni, rond het middaguur, haalden we het anker op. Met een lopend windje en zonnetje voeren we de baai uit. Drie Nederlandse jachten die dezelfde oversteek wilden maken, besloten nog een paar dagen te wachten. Uiteindelijk werden dat er twee weken, en ze kwamen alsnog in een depressie met 40 knopen wind terecht.

Wij kregen afnemende wind. ’s Nachts dobberden we met 0,2 knopen richting Newport. Tijdens mijn eerste wacht vroeg ik me af hoe lang deze oversteek zou duren als dit het tempo bleef. Motoren was geen optie: te weinig diesel, te veel afstand. Zoals vaak op zee realiseerde ik me dat ik me moest overgeven aan de natuur. Tijd om te “onthaasten” en mijn drang naar controle los te laten.

De eerste dagen voeren we rustig, met zachte wind en zon. Langzaam kwamen we in ons ritme. Dolfijnen speelden rond de boot, Portugese oorlogsschepen dreven vlak langs, en een walvis die plots naast ons opdook bezorgde me bijna een hartverzakking. Gelukkig miste hij ons en verdween in de diepte.

Routering en weer

Ons doel: Horta, Azoren. Ons middel: PredictWind, via Starlink. Verrassend snel, goedkoop en betrouwbaar. Twee keer per dag haalden we weerdata binnen en hielden contact met thuis. PredictWind combineert meerdere modellen en levert optionele routes, afgestemd op de zeileigenschappen van je boot. Je geeft bijvoorbeeld aan hoe hoog je aan de wind kunt varen, welke maximale wind en golfhoogte je acceptabel vindt. De software tekent vervolgens koerslijnen uit die rekening houden met hogedrukgebieden (clockwise winden) en lagedrukgebieden (counterclockwise).

Uiteindelijk blijft de keuze altijd aan jou: volg je de aanbevolen route, bedenk je zelf een koers, of pas je de suggesties aan? Maar duidelijk werd al snel dat de Atlantische systemen grillig zijn. Depressies ontstaan en verdwijnen zonder waarschuwing. In de praktijk betekent dit vaak slalommen om hoge- en lagedrukgebieden, en soms wel honderd mijl van de rumlijn afwijken.

Eindelijk wind

Op 5 juni trok de wind eindelijk aan. In de middag bergen we de gennaker. Om 03.00 uur roept Ivo me uit mijn kooi: 30 knopen wind, 9 knopen bootsnelheid. Twee riffen en een ingerolde fok later voelt de boot weer beheersbaar. Een klus in het donker, met harde wind en hoge golven, afgesloten met een high five – dat zijn de momenten die blijven hangen.

De dag erna zakte de wind even weg. Klappend op de golven kwamen we stil te liggen. Een paar uur motoren hielp, daarna konden de zeilen weer omhoog. De dagen erna voeren we op snelheid, meestal met drievoudig gereefd grootzeil en een flink ingerolde fok. De automatische piloot deed zijn werk feilloos; geen klapgijpen, wel eindeloos kleine correcties. Schepen zagen we nauwelijks, alleen af en toe op AIS.

De keerzijde: sober eten. Annemieke werd zeeziek en Ivo en ik moesten improviseren. Tortilla’s met kaas smaakten als bordkarton, maar een gevangen tonijn maakte veel goed. Intussen las ik boeken, waaronder dat van Michiel Vos. Zijn conclusie: Amerika is een filmscenario waar alles kan, en feiten er niet meer toe doen.

IJsbergen

Op dinsdag 11 juni waren we halverwege. ’s Avonds trok de mist op. We zaten 150 mijl ten noorden van de “iceberg limit” – en dus dichterbij dan gepland. Ik voelde me ongemakkelijk: volle vaart in de nacht, met de kans op een ijsberg. Via AIS riep ik een vrachtschip op. De stuurman zocht het uit en meldde dat de meeste ijsbergen noordelijker lagen. Geen direct gevaar. Ivo vond via internet een actuele kaart van de North American Iceberg Service: geruststellend, maar het bleef spannend.

Horta

De laatste dagen zigzagden we tussen depressies. Dat betekende veel gijpen en telkens de uitgeboomde fok omzetten. Ivo’s bulletaliesysteem vond ik omslachtig: één lijn over het hele dek die bij elke gijp moest worden omgezet. Op mijn boot gebruik ik een dubbele talie, veel praktischer en veiliger. Discussies over zulke details hielden ons bezig.

Tegelijkertijd voelden we de grootsheid van de oceaan: miljoenen jaren oud, eindeloos, levendig. Je realiseert je hoe klein je bent, een indringer tussen de echte bewoners van dit water. De oceaan is meer dan een plas, ze is een entiteit, met rechten die respect verdienen.

PredictWind adviseerde ons zuidelijk van Horta te varen en daarna pal noord tegen de wind in. Waarschijnlijk omdat Ivo had ingesteld dat golven van boven de drie meter vermeden moesten worden. Maar omdat we die golven toch al hadden, besloten we de kortste route te nemen.

Woensdag 18 juni, rond 04.30 uur, voeren we Horta binnen. Anker erin. Oversteek geslaagd.