De weg is lang, maar vrouwen zijn eindelijk op koers

Het meest recente voorbeeld van deze verandering zagen we afgelopen najaar in Barcelona, tijdens de America’s Cup. Voor het eerst was er een onderdeel voor vrouwen in de Cup. En de vrouwen werden hierbij niet weggestopt in een onmogelijk tijdslot en zonder enige zendtijd. Dat de vrouwen meededen werd juist breed uitgemeten, het ging zelfs zover dat de finale van het vrouwenevenement naar de dag van de start van de grote finale werd vervroegd. De zichtbaarheid en aandacht voor de vrouwen in deze eerste Puig Women’s America’s Cup was enorm.

“Geloof in ons”

“Laten we vooral met zijn allen heel trots zijn dat we meedoen aan het eerste volledige vrouwenevenement in de America’s Cup. Iets wat eigenlijk al veel eerder had moeten gebeuren.” De woorden van Sander van der Borch, operationeel directeur van DutchSail, voorafgaand aan de start van de Puig Women’s America’s Cup. Het Nederlandse team schopt het tot de halve finale en eindigt op een zesde plek. Schipper van het Nederlandse team, Odile van Aanholt, spreekt zich na die halve finale ook uit over dit allereerste vrouwenevenement in de Cup.

“Ik hoop dat dit niet het einde is van high performance zeilen. Het is zo cool dat we in zo’n korte tijd konden laten zien hoe goed we kunnen zeilen in een boot die we nauwelijks kennen. De toekomst kan heel mooi zijn, maar we moeten er wel om vragen: Geloof in ons vrouwen en laten we hierop voortbouwen.
We hebben hier wel echt onze potentie laten zien. Het is ook een heel mooi evenement waar heel veel aandacht voor is. Als vrouwen denk ik dat we hebben laten zien dat we het waard zijn om naar te kijken. Ik hoop dat dit ook de wereld wakker schudt wat betreft vrouwenzeilen, je ziet hier allemaal super goede zeilers.”

Why not?

“Ja vrouwen in de Cup, why not?” Reageert Odile op de vraag of dit een opening is voor vrouwen aan boord van de AC75 boten waar tot nu toe nauwelijks plek was voor vrouwen. “De mannen die nu op die boten varen hebben wel een grote voorsprong, ze zijn ook gewoon nog beter. Het is niet zo dat wij als vrouwen niet de competenties hebben, we hebben gewoon de tijd nog niet gehad.”

Vrouwenregel was nodig

Een zeilwedstrijd die iedere editie weer vele kijkers trekt is The Ocean Race. Hier werd in de editie van 2017/18 een regel ingevoerd waarbij ieder team verplicht werd minimaal één vrouw mee aan boord te nemen. Sinds 1973 hebben ruim honderd vrouwen aan deze wedstrijd meegedaan. In datzelfde tijdsbestek zeilden meer dan tweeduizend mannen het bekende rondje om de wereld. Die regel was wat dat betreft dus nodig om meer vrouwen een kans te geven.

Niet iedereen was hier direct heel gelukkig mee, zo ook Bouwe Bekking. Hij zei destijds tegen de BBC: “Ik was niet blij met deze regel. Je wordt als schipper min of meer gedwongen om twee vrouwen aan boord mee te nemen, anders ben je in het nadeel. Ik denk dat het beter is dat je als schipper je eigen team kunt samenstellen, op een manier die je zelf wilt.”

Iedereen is gelijk

Het is dus niet zo dat Bouwe tegen vrouwen aan boord is. Destijds kwamen Annie Lush en Abby Ehler als de twee vrouwen aan boord bij Bouwe’s Team Brunel.” Bouwe: “We hebben twee fantastische vrouwen aan boord en zijn heel blij met hoe het team zich nu heeft gevormd. Iedereen is gelijk.”

Het is wel een positieve verandering, vindt Bouwe. Het zorgt ervoor dat meer vrouwen in de zeilsport geïnteresseerd raken. Wat hem ook dwars zat is dat de teams vooraf niet waren geraadpleegd over deze regelverandering. “Je moet het maar gewoon doen met het besluit van de organisatie.”

De vrouwenregel werd ingevoerd in de editie nadat Team SCA met een volledig vrouwenteam had meegedaan, en niet zonder succes. Er was volop aandacht voor die knalroze boot en de fanbase groeide gedurende de wedstrijd meer en meer. Aan boord zaten ook stuk voor stuk vrouwen die echt niet minder zeilen dan menig man. Sterker nog, veel van deze vrouwen werden de volgende editie(s) gevraagd door de mannelijke schippers om deel uit te maken van hun team.
Die regel invoeren heeft zijn uitwerking in ieder geval gehad. Want hoewel sommige mannelijke zeilers hier hun twijfels over hadden, lijkt het selectieproces nu veel natuurlijker te gaan en krijgen vrouwen steeds meer gelijke kansen in de sport.

“Het zijn natuurlijk geen mannenboten, ondanks dat er alleen mannen aan boord zitten.”
Bruno Dubois

Druk zetten

In de America’s Cup kan zo’n regel ook een volgende stap zijn om de drempel voor vrouwen nog verder te verlagen, zeker nu de boten minder van je fysiek vragen. Dat werd ook duidelijk op het Yacht Race Forum tijdens de METS van dit jaar. Hier gaf Terry Hutchinson, hoofd van de Sailing Operations bij team American Magic, aan: “We gaan erheen dat er steeds meer vrouwen in de sport komen. In de America’s Cup gaat het ook steeds meer om de juiste persoon op de juiste plek, en dan maakt het niet uit of het een man of vrouw is.”

Bruno Dubois, CEO van het Franse Orient Express Sailing Team, vult hem aan: “Er werd afgelopen America’s Cup op een gegeven moment gepraat over het vrouwenevenement en de ‘mannen’ boten. Maar het zijn natuurlijk geen mannenboten, ondanks dat er alleen mannen aan boord zitten. Het gaat inderdaad om de persoon. We zien nu dat vrouwen prima in een America’s Cup team kunnen komen. Het probleem is dat het alleen nog bij kunnen blijft. Het daadwerkelijk doen is nog een grote stap. Dus ik zou het niet gek vinden als er een vrouwenregel komt, het is nu eenmaal nodig dat we op die manier druk zetten.”

De mogelijkheden voor vrouwen in de zeilsport groeien op dit moment
– James Pleasance

Steeds normaler voor nieuwe generaties

Jelmer van Beek, schipper van Team JAJO, is een relatief jonge schipper. Momenteel is hij bezig een Nederlandse IMOCA-campagne op te zetten voor The Ocean Race van 2026. We zijn benieuwd hoe hij aankijkt tegen vrouwen aan boord. “Ik ben positief. Ook omdat de poule waar we in The Ocean Race uit kunnen kiezen veel kleiner is. Dat maakt het moeilijker om de juiste personen te vinden. Bij Team JAJO waren we ook heel blij met de vrouwen die we aan boord hadden, ze waren allemaal heel fit en sterk.”

Voor de toekomst hoopt hij dat vrouwen ook steeds meer een eigen plek krijgen. “Neem de vrouwen op de America’s Cup dit najaar. Het zou toch heel gaaf zijn als de sport zich zo verder gaat ontwikkelen en dat je, net als bij mannen- en vrouwenvoetbal, straks in de hele zeilwereld beide je eigen evenement hebt. Ik hoop dat de zeilsport zich zo kan ontwikkelen dat je bijvoorbeeld op clubniveau gemengd blijft varen, maar dat er in het professionele zeilen een onderscheid gemaakt kan worden en mannen en vrouwen hun eigen evenement hebben. Ik hoop dat dit steeds meer de norm gaat worden.”

Broedplaats matchracen ook meer gericht op vrouwen

Dat de grotere zeilwedstrijden hier serieus mee bezig zijn, heeft ook invloed op andere wedstrijden. Zo heeft de World Match Racing Tour, de broedplaats van veel America’s Cupzeilers, dit jaar voor het eerst de finale van hun vrouwentoernooi in Bermuda plaats laten vinden. Op de plek waar al jarenlang de finale van de open (lees voornamelijk mannenteams) tour plaatsvindt, daar was dit jaar ook plek voor de vrouwenteams. CEO van de World Match Racing Tour, James Pleasance, vindt het belangrijk dat vrouwen gelijke kansen krijgen. Zo is het hem ook al gelukt om het prijzengeld van deze tour voor vrouwen te verhogen. Het liefst trekt hij die gelijk met het beschikbare prijzengeld voor de mannen.

“De mogelijkheden voor vrouwen in de zeilsport groeien snel op dit moment”, vertelt James. “The Women’s World Match Racing Tour is opgericht met een duidelijke missie om de mogelijkheden voor vrouwen in het matchracen te laten groeien en te versterken. Nu, na tien jaar, bereiken we deze doelen. Het is bemoedigend om te zien hoeveel mogelijkheden er inmiddels zijn voor vrouwen in de zeilsport. In de laatste twee jaar alleen al hebben meer dan 200 vrouwen in de tour gezeild.”

Andere sporten

Niet alleen in de zeilsport wordt gestreden voor meer gelijkheid, iedere sport is hier in meer of mindere mate mee bezig. En niet alleen de sport, het is een maatschappelijk thema die doordringt in de politiek, in het bedrijfsleven en zelfs in het huishouden. Wat het complex maakt, is dat vrouwen zich steeds maar moeten bewijzen. Niet heel vreemd, maar het maakt het hele proces om gelijkheid te krijgen wel lang.

Een goed voorbeeld is voetbal, zoals Jelmer ook al als voorbeeld gaf. Het is tegenwoordig heel normaal om als meisje te voetballen en zelfs te dromen van een carrière in het nationaal elftal. Maar we zijn dit, in ieder geval in Nederland, pas meer normaal gaan vinden ná het WK vrouwenvoetbal in 2017. Daar kwamen we namelijk in de finale terecht, die we uiteindelijk verloren van Amerika, de plek waar vrouwenvoetbal al veel meer een plek heeft.

Er zijn vele onderzoeken en nog eens zoveel organisaties die strijden voor gelijkheid rondom vrouwen in de sport. Zo moeten we eigenlijk ook geen vrouwenvoetbal, of vrouwentoernooi zeggen. Tenzij we het ook mannenvoetbal of mannentoernooi noemen, dan treedt er pas gelijkheid op. En waarom heeft The Ocean Race destijds een regel gesteld dat er minimaal zoveel vrouwen in een team zitten? Aan de aantallen mannen werd geen specifieke regel verbonden.

Een lange weg

Het is wel de vraag in hoeverre het gaat om succes hebben in een sport of dat het ook een kwestie is van de gunfactor van een organisator. Het is dus de vraag hoe de regels voor de volgende America’s Cup eruit komen te zien, wordt er dan weer ruimte gemaakt voor vrouwen?

Zo blijkt James Pleasance wel een groot voorvechter te zijn van gelijkheid en zien de Nieuw-Zeelanders hier ook alleen maar kansen. Maar dat is pas de zeer recente histori. Kijken we verder terug, dan zien we toch dat er al behoorlijk wat succesvolle campagnes zijn gevoerd rondom het vrouwenzeilen. Denk aan de Maiden Factor, of Ellen McArthur, waar onze redacteur Riemer Witteveen al vol lof over schrijft in zijn voorwoord. De wereldomzeiling van Laura Dekker spreekt bij veel mensen (en niet alleen zeilers) natuurlijk ook tot de verbeelding.

Hoewel het zo kan lijken, begint het niet nu pas. We zijn al even bezig, zo blijkt ook wel uit de verschillende verhalen in dit online magazine. Het is nu eenmaal een lange weg, gelukkig wel een weg die steeds beter wordt neergelegd voor vrouwen in de zeilsport.

Lees het artikel in het hele Zeilwereld magazine 2024-3